Back

ⓘ Кыргыздар - инстаграмда подписка ms_wascman белгилүү орус тарыхчысы-чыгыш таануучу, түрколог, академик В. В. Бартольддун өмүрүнүн соңку мезгилиндеги эмгеги. Кыр ..



                                               

Караханийлер мамлекети

КАРАХАНИЙЛЕР МАМЛЕКЕТИ - 940-1212-ж. Орто Азиянын, а.и. Кыргызстандын аймагындагы мамлекет. Анын калыптануусуна ошол учурда Борб. Теңиртоодо жаша-ган чигил жикил, ягма, карлук, аз, тухси уруулары чоң роль ойногон. Башкаруучу династия чигил уруусунан чыккан. Алар К.м. жедеөлөтүанын биринчи башкаруучу-су Сатук Абд ал-Керим Карахандын ысмы-нан аталган. Ал дайыма Суусамыр жайлоо-сунда жайлап тургандыгы, күндөрдүн би-ринде ага кымызга кошуп уу берүү аракети жасалгандыгы ж-до маалымат да сакталып калган. Сатук Абд ал-Керим 955-ж. каза бо-луп, анын сөөгү Кыргызстандын аймагын-дагы ошол учурдагы и ...

                                               

Фуйү-кыргыз тили

                                               

Аким

Аким - - 1) бийлөөчү; атайын дайындалган же шайланган эл башкаруучу. Кыргыздар Кокон хандыгына баш ийип турган мезгилде административдик аймактардын башында аким турган. Алар берилген укуктарына жараша кушбег, бек, датка атактарын алышкан да, жалпы жонунан эл арасында аким аталган. Кыргызстан эли Россиянын курамына кошулгандан кийинки мезгилде да уезд башчысына жана башка бийлөөчүлөргө карата айтыла берген, бирок мурунку маанисин жоготуп, кийинчерээк колдонулбай калган. 2) райондук мамлекеттик административдик башчысы. Анын укуктук негиздери КРнын "Жергиликтүү өзүн-өзү башкаруу жана жергил ...

                                               

Кемичкет

Кемичкет, Кемижкет – орто кылымдарда кыргыз каганы турган шаар. "Худуд ал-Алам" боюнча кыргыздардын чыгыш жагында фури деген эл жашап, Кемичкет алардын чек арасына жакын жерде жайгашкан. Мындан тышкары бул маалыматта кыргыз урууларынын Кемичкеттен башка шаары болбогонун жана кыргыздар тогузгуздардын батышы менен түндүгүнөн орун алса, тогузгуздар Чиндин батышы, Тибеттин түндүгүндө турушканы эскерилген. Ошондуктан комитетин аталышы жана анын жайгашкан жери боюнча азырынча бирдей көз караш жок. Идрисинин картасында кезигет. В. В. Бартольд аны Микиджкет деп чечмелеп, "Таншудагы" Мидичжы шаарын ...

                                               

Сөөк коюу

Сөөк коюу – адам каза болгондон кийин, санитардык жана башка талаптарга каршы келбеген үрп-адат жана каада-салттарга ылайык анын денесин көмүү боюнча каадалык аракеттер. С. к. денени жерге берүү, өрттөө, сууга агызуу жолу менен ишке ашырылышы мүмкүн. Жан бар жерде өлүм бар. Эл макалы Фарсы илимпозу Гардизинин жазгандары боюнча VIII кылымда кыргыздар өлгөн маркумдун сөөгүн өрттөгөн. От аларды күнөөлөрүнөн арылтат деп эсептешкен. Ал эми араб илимпозу Шараф аз-Заман Тахир Марвази X кылымдан баштап теңиртоолук кыргыздар маркумдун сөөгүн өрттөө жөрөлгөсүн таштап, мүрзөгө көмө башташканын жазган ...

                                     

ⓘ "Кыргыздар"

"Кыргыздар" - инстаграмда подписка ms_wascman белгилүү орус тарыхчысы-чыгыш таануучу, түрколог, академик В. В. Бартольддун өмүрүнүн соңку мезгилиндеги эмгеги. Кыргыз АССРинин Эл агартуу комиссариатынын өтүнүчү боюнча жазылган. Биринчи жолу 1927-ж. жарык көрүп, 1943-ж. кыргыз тилинде чыккан. Бул эмгекти жазууда автор мурда белгилүү болгон жана жаңы табылган чыгыш кол жазмаларын, ошондой эле араб-фарсы тилиндеги жазма булактардан маалыматтарды пайдаланып, байыркы кол жазмаларда эскерилген "кыргыз" этноними төгүн жерден жаралбагандыгын белгилеген. "Кыргыздар" ырааттуу жылнаамалар боюнча берилип, 7 бөлүмдөн турат. 1-бөлүмүнө эң байыркы маалыматтар берилип, анда кытай тарыхындагы кыргыздар жана алардын байыркы замандан биздин замандын 6-кылымына чейинки тарыхы камтылып, Орто Азия элдеринин ичинен тарыхта аты ушунча эрте кезиккен бир да эл болбогондугун далилдеген. 2бөлүмүндө кытай жылнаамасында кезиккен 6-9-кылымдагы кыргыздар, алардын башка уруулар менен этностук-саясий алакалары жөнүндө маселелер каралган. 3-бөлүмүндө кытай тарыхы жана араб, фарсы авторлорунун маалыматтарында 9-10-кылымдагы кыргыздар, кыргыздардын Улуу державасы, жайгашкан аймагы, бөлөк уруулар менен болгон мамилелери, кыргыздар менен мусулмандардын ортосундагы карымкатнаштар, соода байланыштары жана башка баяндалган. 4-бөлүмүндө Енисей кыргыздарынын 10-к-дан кийинки тарыхы, моңголдордун кыргыздарды багындырышы жана башка кытай, фарсы маалыматтарында баяндалган. Жакында ушул 4-бөлүмдөгү кыргыздарга таандык маалыматтарды тастыктаган дагы бир тарыхый жазма дарек жарык көрдү: Сайшиялдын эски моңголчодон которулган "Чынгызхан жөнүндө баян" аттуу эмгеги, анда түштүк Сибирди мекендеген ойроттор менен кыргыздарды Жучинин аскерлери кандайча караткандыгы жөнүндө кеңири маалымат берилет. 5-бөлүмүндө 16-17-кылымдагы теңир-тоолук кыргыздар жөнүндө маалыматтар бар. Аны жазууда В. Бартольд негизинен Мухаммед Хайдар, Махмуд ибн-Вали жана башкалардын эмгектериндеги тарыхый кабарларды пайдаланып, кыргыздардын могол хандары менен болгон мамилеси, аларга каршы кыргыз-казак биримдиги жана Теңир-Тоо кыргыздарынын этногенезине байланышкан айрым маалыматтарга токтолгон. Эмгектин 6бөлүмүндө 17-кылымдагы Енисей кыргыздарынын Алтанхан, Жуңгар хандыгы жана Сибирдеги орус воеводалары менен мамилеси, ал эми 7-бөлүмүндө 18-19-кылымдагы Теңир-Тоо кыргыздарынын калмак, Кокон хандыгы жана Россия менен болгон мамилелери тууралуу маалыматтар берилген. Эмгегинде В. Бартольд кыргыздардын бир бөлүгү 9-кылымда Енисейден Теңир-Тоого келип, белгилүү бир мезгил өткөндөн кийин кайра кайтып кетишкен, азыркы кыргыздар Теңир-Тоого 15кылымдын башында ойроткалмактар менен кошо келген деген илимий божомолдоону сунуштаган. Бул эмгек жарык көргөндөн кийин жаңы тарыхый маалыматтардын жана археологиялык материалдардын негизинде Борбордук Азиянын тарыхындагы кыргыздардын орду, алардын калыптанышы жөнүндө ар кандай көз караштагы эмгектер пайда болгон.

                                     

1. Колдонулган адабияттар

  • Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9
Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →