Back

ⓘ Зар-заман Молдо Кылычтын эң ири чыгармасы. Жазылган жылы тууралуу автор төмөнкүчө баяндайт: Отуз эки жашында, Мусулманча бул сана Бир миң үч жүз он алты. Молдо ..




                                     

ⓘ "Зар-заман"

"Зар-заман" Молдо Кылычтын эң ири чыгармасы. Жазылган жылы тууралуу автор төмөнкүчө баяндайт:

  • Отуз эки жашында,
  • Мусулманча бул сана
  • Бир миң үч жүз он алты.
  • Молдо Кылыч бечара.

"Зар-заман". санат түрүндө жазылган. Кыргыз адабиятында көлөмү жагынан "Зар-заманга" теңдеш келе турган башка эч кандай санат ыр жок. "Зар-заман" сюжет жок, окуясыз, ал макал сыяктуу мааниси терең, үлгү, насыят сөздөр менен толтурулган. "Зар-заманда" пикирлерди иретке келтирип, акылга сыйыштыруу өтө кыйын. Анда, биз көнүп калган тема, глава, бөлүмдөр ж. б. учурабайт. Молдо Кылыч "Зар-заманга" башынан кирип "сайратып" жүрүп олтуруп, аягына бир чыккан. Ошондой болсо да, маанисине карай бир ыңгай байкалат.

"Зар-замандын" баш жагында негизинен коомдук турмуштун абалы баяндалат. Мында Падыша өкмөтүнүн, бий-болуштардын сурагы сүрөттөлүп, мунун натыйдасында эл арасы бузулуп, куулук-шумдук көбөйүп, бей-бечаралардын зар турмушу айтылат. Анан элге санаттарын сүйлөй баштайт. М. Кылыч "Зар-заманда" санаттары аркылуу коомду өзгөртүп, заманды оңдогусу келгени байкалат. Эл бийлеген "жакшыларды" адилетүү, боорукер болууга, элдин оор турмушуна каралашууга чакырат. Карапайым элге тиричилик санаттарды айтат: өз мээнетиңер менен күн көргүлө, бириңерге-бириң кайрымдуу болгула ж. б. "Зар-замандын" орто бөлүмүндө пайгамбарлардын тарыхы жөнүндө айтылат. Бул жерде өмүр менен өлүм маселелери козголуп, бул дүйнөдөн жөнөкөй пенделер эмес, кереметтүү пайгамбарлар да өтөп кеткен делет. Ошондуктан, бириңерге-бириң жамандык кылып, курулай күнөөнү көтөрө бербегиле, азыноолак өмүрдө саламдашып өткүлө деген пикирди айтат. М. Кылыч өлүмдү эскертип, дагы эле болсо, ал аркылуу коомдук турмушту оңдогусу келген.

"Зар-замандын" мазмуну жагынан кыргыз коомчулугундагы саясий жана философиялык ойдун өнүгүш деңгээлин жана багытын көрөбүз. "Зар-заман". чыгармасынын аягы төмөнкү ойлор менен бүтөт:

  • Падышалуу чиркиндин
  • Орусту берген кудайым,
  • Айып дебе шайырды
  • Малайга берет акыны,
  • Мусулманга карата,
  • Тердирет эле коңузду.
  • Каратса да жериңди,
  • Мыйзамга туура жатыгы.
  • Акы бербей аларга,
  • Деп тилеймин, сураймын.
  • Айта берет "зар-заман"
  • Салат эле жумушка.
  • Кылба журтум убайым,
  • Курутпайбы жудайын?
  • Мусулмандан кан болсо,
  • Орустун кана жазыгы?
  • Сураса кыргыз орусту,
  • Арзан кылды эгинди,
                                     

1. Колдонулган адабияттар

Кыргыз педагогикасы:Энциклопедиялык окуу куралы/Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш И. Бекбоевтөрага ж.б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. - 340 б. ISBN 9967-14-018-6